خصوصیات فیزیکی گوسفند از مهم‌ترین معیارهایی است که خریداران گوسفند زنده باید به آن توجه کنند. شناخت دقیق آناتومی گوسفند، ویژگی‌های ظاهری، نحوه عملکرد اندام‌ها، تفاوت‌های نژادی و علائم سلامت، به انتخاب یک گوسفند مناسب برای قربانی، پرواربندی یا مصرف روزانه کمک بزرگی می‌کند. در این مقاله به‌صورت جامع و تخصصی به بررسی تمام بخش‌های بدن گوسفند می‌پردازیم و با زبانی ساده هر آنچه لازم است درباره ظاهر و ساختار داخلی گوسفند بدانید بیان می‌کنیم.

ویژگی‌های ظاهری و فیزیکی گوسفند زنده

خصوصیات فیزیکی گوسفند شامل مجموعه‌ای از نشانه‌های ظاهری است که سلامت، کیفیت گوشت، قدرت بدنی و نژاد حیوان را نشان می‌دهد. ظاهر گوسفند اولین موردی است که خریدار باید به آن توجه کند، زیرا بسیاری از علائم بیماری یا ضعف بدنی ابتدا در ظاهر خود را نشان می‌دهند.

ساختمان بدنی گوسفند

بدن گوسفند ساختاری جمع‌وجور و مقاوم دارد و برای زندگی در شرایط مختلف آب‌وهوایی سازگار شده است. ستون بدنی آن شامل سر، گردن، تنه، چهار اندام حرکتی و در اکثر نژادهای ایرانی بخش مهمی به نام «دنبه» است. از LSIهای مرتبط این بخش می‌توان به ظاهر گوسفند، فرم بدنی گوسفند، ساختار اسکلتی اشاره کرد.

یک گوسفند سالم باید:

• بدنی متعادل داشته باشد

• قوس کمر طبیعی باشد

• شکم بیش از حد برآمده نباشد

• عضلات ران و دست‌ها برجسته و محکم باشند

گوسفندی که از پشت به آن نگاه می‌کنید نباید در قسمت کمر فرو رفتگی شدید یا برآمدگی غیرطبیعی داشته باشد. این مورد یکی از نشانه‌های ضعف اسکلت یا مشکلات تغذیه‌ای است.

ویژگی‌های اسکلتی

استخوان‌بندی یکی از پایه‌ای‌ترین بخش‌های خصوصیات فیزیکی گوسفند محسوب می‌شود. اسکلت گوسفند شامل:

• جمجمه

• ستون فقرات

• دنده‌ها

• لگن

• استخوان‌های دست و پا

گوسفند سالم هنگام راه رفتن باید گام‌های یکنواخت و بدون لرزش داشته باشد. لنگش یا کشیدن پا ممکن است نشانه بیماری انگل، عفونت سم یا شکستگی باشد.

یکی از شاخص‌های مهم، شکل دنده‌ها است. دنده‌های یک گوسفند پرواری سالم، قوس ملایم داشته و هنگام لمس قفسه سینه، استخوان‌ها بیش از حد بیرون نزده‌اند.

وزن و اندازه گوسفند

وزن مناسب یکی از مواردی است که خریداران گوسفند زنده برای قربانی یا مصرف گوشت به آن توجه زیادی دارند. وزن ایده‌آل بسته به نژاد متفاوت است، اما معمولاً:

• بره پرواری: بین ۲۵ تا ۴۰ کیلو

• گوسفند بالغ: بین ۴۵ تا ۷۰ کیلو

• نژادهای سنگین مثل افشاری: گاهی تا ۹۰ کیلو

دانستن متوسط وزن نژادها کمک می‌کند حیوان لاغر یا بیمار را تشخیص دهید.

آناتومی کامل گوسفند و عملکرد هر بخش

خصوصیات فیزیکی گوسفند تنها به ظاهر محدود نمی‌شود؛ آگاهی از ساختار داخلی بدن باعث می‌شود بتوان وضعیت سلامتی را دقیق‌تر بررسی کرد. در ادامه آناتومی گوسفند را در چند بخش اصلی توضیح می‌دهیم.

دستگاه گوارش گوسفند

گوسفند یک حیوان نشخوارکننده است و همین ویژگی ساختار دستگاه گوارش او را از بسیاری از حیوانات دیگر متفاوت می‌کند. معده گوسفند چهار بخش دارد:

1. سیرابی

2. نگاری

3. هزارلا

4. شیردان

هر بخش وظیفه‌ای خاص دارد. سیرابی محل اصلی تخمیر غذاست و باکتری‌های مفید آن، علوفه خشک و گیاهان کم‌ارزش غذایی را تجزیه می‌کنند. نگاری برای جداسازی خوراک نرم و سخت استفاده می‌شود. هزارلا وظیفه جذب مواد غذایی را بر عهده دارد و شیردان نقش معده اصلی را دارد.

گوسفندانی که مشکل گوارشی دارند معمولاً اشتها ندارند، شکم آنها متورم می‌شود یا با بی‌حالی همراه هستند.

سیستم تنفسی

سیستم تنفسی یکی از مهم‌ترین بخش‌های تعیین‌کننده خصوصیات فیزیکی گوسفند محسوب می‌شود. این سیستم شامل بینی، نای و ریه‌هاست. گوسفند سالم باید:

• تنفس آرام داشته باشد

• صدای خس‌خس از بینی یا ریه‌هایش شنیده نشود

• بینی خشک یا بیش از حد مرطوب نباشد

ترشحات دهان و بینی اغلب نشانه عفونت تنفسی، آلرژی یا بیماری‌های ویروسی هستند.

سیستم عضلانی

عضلات گوسفند رابطه مستقیم با کیفیت گوشت دارد. عضلات برجسته و محکم در ران‌ها و دست‌ها نشان می‌دهد حیوان تغذیه مناسبی داشته و در سلامت کامل است. عضلات لاغر یا شل، نشانه ضعف یا سوءتغذیه است.

ساختار پشم و پوست

پشم گوسفند نیز بخشی از خصوصیات فیزیکی گوسفند به‌شمار می‌رود. کیفیت پشم می‌تواند وضعیت تغذیه، سلامت پوست و حتی نژاد را مشخص کند. پشم سالم باید:

• یکدست

• بدون کچلی

• بدون پوسته یا شپش
  باشد.

پوست گوسفند باید هنگام لمس، انعطاف‌پذیر بوده و خشک یا ترک‌خورده نباشد.

چشم‌ها و دهان

چشم‌های گوسفند نباید قرمز، کدر یا آبکی باشند. سفیدی چشم زردرنگ نشانه بیماری‌های کبدی یا عفونی است. بررسی دهان نیز ضروری است؛ لثه باید صورتی و سالم باشد.

چطور از روی خصوصیات فیزیکی گوسفند سلامت حیوان را تشخیص دهیم؟

تشخیص سلامت گوسفند بر اساس ظاهر از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که خریداران باید بدانند. در ادامه معیارهای اصلی را معرفی می‌کنیم.

نشانه‌های سلامت گوسفند

گوسفند سالم باید:

• پرتحرک و هوشیار باشد

• اشتهای خوب داشته باشد

• مدام سر خود را پایین نگه ندارد

• پشم سالم و براق داشته باشد

• هنگام تنفس صدا ندهد

• راه رفتن طبیعی و بدون لنگش داشته باشد

نشانه‌های بیماری در گوسفند

در صورت مشاهده موارد زیر، حیوان احتمالاً بیمار است:

• بی‌حالی و گوشه‌گیری

• لرزش بدن

• لاغری شدید

• تنفس ناسالم یا صدادار

• تورم در پا یا مفاصل

• گل‌به‌گل شدن پشم‌ها

• ترشح از بینی یا دهان

نقش نژاد در تفاوت‌های فیزیکی گوسفند

خصوصیات فیزیکی گوسفند به‌شدت تحت تأثیر نژاد است. برخی نژادها جثه بزرگ‌تری دارند، بعضی دنبه بزرگ‌تری دارند و برخی رشد سریعی دارند. شناخت نژاد به شما کمک می‌کند بدانید آیا وزن حیوان مناسب است یا نه.

نژادهای معروف ایرانی و ویژگی‌های فیزیکی آنها

گوسفند افشاری

• جثه بزرگ

• دنبه متوسط

• رشد بالا

• مناسب پرواربندی

گوسفند مهربان

• دنبه بسیار بزرگ

• مقاومت بالا در برابر سرما

• گوشت باکیفیت

گوسفند کردی

• عضلات قوی

• مقاوم در برابر شرایط سخت

• مناسب مناطق کوهستانی

گوسفند سنگسری

• وزن کمتر

• پشم مرغوب

• مناسب مراتع کوهستانی

هر نژاد ویژگی‌های خاصی دارد که باید هنگام خرید به آنها توجه کنید.

جمع‌بندی: چرا شناخت خصوصیات فیزیکی گوسفند اهمیت دارد؟

خصوصیات فیزیکی گوسفند یکی از اصلی‌ترین معیارهای تعیین کیفیت و سلامت حیوان است. با بررسی دقیق ظاهر، آناتومی و رفتار گوسفند، می‌توان از سلامت کامل آن مطمئن شد و خریدی مطمئن و اقتصادی داشت. این شناخت باعث می‌شود در دام انتخاب گوسفند بیمار یا ضعیف نیفتید و بهترین نتیجه را از خرید خود بگیرید.